مفصل گیجگاهی فکی ،(TMJ) فک پایین را به جمجمه متصل می‌کند و حرکاتی مانند جویدن و صحبت کردن را ممکن می‌سازد. این مفصل که در جلوی هر گوش قرار دارد، با همکاری عضلات و دیسک‌ مفصلی، عملکردی روان را برای فک فراهم می‌کند.

 ناهنجاری یا اختلال مفصل گیجگاهی فکی به وضعیتی گفته می‌شود که باعث ایجاد درد، صدای کلیک یا محدودیت حرکات فکی می شود. این مشکلات می‌توانند به گردن، سر و حتی گوش‌ها نیز منتقل شود و زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

نشانه های ناهنجاری گیجگاهی-فکی(TMD)

- ناراحتی یا درد فک (اغلب در صبح یا اواخر بعد از ظهر شایع است)

- سردرد و سرگیجه

- ایجاد درد در پشت چشم ها، صورت، شانه، گردن یا پشت

- گوش درد یا ایجاد صدایی مانند زنگ در گوش (در صورتی که ناشی از عفونت مجرای گوش داخلی نباشد)

- قفل شدن فک و محدود شدن حرکات فکی

عواملی که باعث ایجاد این ناهنجاری می‌شود

صدای مفصل فک یا کلیک فک، عارضه‌ای رایج و گاهی نگران‌کننده است که ممکن است در پی فعالیت‌های روزمره مانند صحبت کردن، خمیازه کشیدن یا غذا خوردن ایجاد شود. صدای مفصل فک، که در زمان باز و بسته شدن دهان شنیده می‌شود، نشانه‌ای از مشکلات ناشی از اختلالات مفصل گیجگاهی فک  (TMD)  است.

آسیب به فک، آرتریت، عادات رفتاری مثل دندان قروچه، استرس و ناهماهنگی دندان‌ها از علل رایج آن هستند. این عوامل ممکن است به‌صورت ترکیبی عمل کنند و شدت ناهنجاری را افزایش دهند. از دیگر عوامل می توان به تنش‌های عضلانی، آسیب‌های فیزیکی، عدم هماهنگی در حرکات مفصل، آسیب به بافت‌های اطراف آن و حتی عادات نادرست مانند دندان قروچه اشاره کرد. این درد ممکن است به صورت ناگهانی بروز کند یا به تدریج تشدید شود و در بسیاری از موارد، فعالیت‌های روزمره شخص را تحت تأثیر قرار می‌دهد .به دنبال آسیب مفصلی ایجاد شده و محدودیت حرکت فکی، اعمالی مانند جویدن غذا، صحبت کردن و حتی خمیازه کشیدن برای افراد مبتلا به این ناهنجاری می‌تواند به شدت دردناک باشد و فرد را از انجام فعالیت‌های روزمره‌ بازدارد. در شرایط آسیب به مفصل گیجگاهی-فکی، حین حرکات فانکشنال فکی( حرکات معمول فک) ممکن است صداهای غیر طبیعی (کلیک یا کریپتوس) به گوش برسد.

 راه های پیشگیری از ناهنجاری مفصل فکی گیجگاهی 

رعایت عادات سالم مثل کاهش استرس، پرهیز از غذاهای سخت و استفاده از محافظ دهان هنگام خواب می‌تواند برای پیشگیری از بروز دندان قروچه موثر باشد  و خطر ابتلا به این ناهنجاری را کاهش دهد. همچنین باید در طول معاینه های دندانپزشکی از باز ماندن طولانی مدت دهان پرهیز کرد.

درمان اختلالات مفصل فکی گیجگاهی با دارو

مسکن‌ ها و ضد التهاب ها: از داروهای موثر این ناهنجاری به شمار می روند که می‌ توانند به تسکین درد مرتبط با ناهنجاری TMJ کمک کنند. اگر داروهای ضد درد معمول به اندازه کافی برای تسکین درد TMJ کافی نباشند، ممکن است پزشک یا دندان ‌پزشک برای مدت محدودی، مسکن های قوی تری مانند ایبوپروفن را تجویز کند.

 داروهای ضد افسردگی: این داروها، مانند آمی تریپتیلین، عمدتا برای افسردگی استفاده می‌ شوند، اما گاهی اوقات در دوزهای پایین، برای تسکین درد، کنترل دندان قروچه و بی ‌خوابی نیز استفاده می ‌شوند.

داروهای آرامبخش ماهیچه ‌ای: این نوع داروها گاهی برای چند روز یا چند هفته به کار می ‌روند تا درد ناشی ناهنجاری را توسط اسپاسم ماهیچه ای را تسکین دهند.

راه های غیردارویی درمان ناهنجاری گیجی فکی

روش‌های درمانی شامل خود مراقبتی مثل کمپرس گرم یا سرد، فیزیوتراپی و حتی تزریق بوتاکس است. در موارد شدید، جراحی به‌ عنوان آخرین راه‌حل پیشنهاد می‌شود. اگر بیمار درد یا فشار مداومی در فک خود احساس کند و یا اگر به طور کامل نتواند فک خود را ببندد، باید حتما توسط متخصص معاینه شود. مشاوره با دندانپزشک برای تشخیص و درمان دقیق ضروری است.

آیا ناهنجاری گیجگاهی فکی خطرناک است؟

صدای فک می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات مختلف باشد و بررسی خطرناک بودن آن به شدت آسیب بستگی دارد. در شرایطی که فک دچار صدمه جدی شده و صدای بلند و غیرطبیعی تولید کند، احتمال خطر وجود دارد. اما اگر این صدا بدون درد و ناراحتی همراه باشد، نیازی به نگرانی و مراجعه فوری به پزشک نیست. در مقابل، بروز درد یا دشواری در حرکت فک می‌تواند هشداری برای وجود مشکلات جدی‌تر باشد و در این صورت، مشاوره با دندانپزشک ضروری است.

دکتر «نشاط آتش پاره »، متخصص پروتزهای دندانی و ایمپلنت و عضو هیأت علمی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز