زیبایی چهره بر اساس تناسب و هماهنگی که بر مبنای عقاید همان فرم و نژاد تعیین می شود، می باشد. برای تعیین تناسب چهره باید تمام اجزای آن بررسی شوند که فک بالا، پایین و دندان ها نیز از اجزای مهم به شمار می روند.

انواع ناهنجاری های فکی از نظر علت به وجود آمدن:

1. مادرزادی: به صورت ژنتیکی به بیمار ارث رسیده است.
2. اکتسابی: که می تواند به علت مکیدن انگشت در دوران کودکی یا ضربه خوردن فک در کودکی یا نوزادی باشد.

از انواع ناهنجاری های فکی می توان به عقب ماندگی رشد یا زیادی رشد فک اشاره کرد که ممکن است در یک یا هر 2 فک دیده شود.

عقب ماندگی رشد فک:

اصلی ترین علت ایجاد کننده، ضربه به فک و مراکز رشد فک در هنگام کودکی است که معمولاً در فک پایین رخ می دهد. به محض کشف مشکل باید مداخله پزشکی انجام شود که می تواند، با یا بدون جراحی در همان دوران کودکی درمان شود. در درمان غیر جراحی از پلاک های تحریک کننده رشد فک استفاده می شود. در درمان جراحی در دوران کودکی می توان دستگاه های کشش دهنده استخوان داخل فک کار گذاشته شود تا با ایجاد کشش به صورت تدریجی عقب ماندگی فک جبران شود.

زیادی رشد فک:

این مشکل ممکن است در فک بالا یا فک پایین دیده شود. زمان درمان جراحی فک، برای مردان تا سن 18 سالگی و زنان کمی زودتر از 18 سالگی است، تا رشد فک کامل شود. برای اقدام به جراحی باید علت ناهنجاری مشخص شود که به همین منظور از روش هایی مانند رادیوگرافی، عکس از چهره یا تهیه مدل های گچی از فکین، جهت بررسی ناهنجاری و یافتن علت آن استفاده می شود.

نکاتی در خصوص جراحی فک

•  جراحی به صورت کار تیمی، با همکاری جراح فک و صورت و متخصص ارتودنسی انجام می شود.
•  معمولاً از 2 سال پیش از جراحی (سن 18 سالگی زمان جراحی) درمان ارتودنسی توسط متخصص آغاز می شود.
• به دلیل انجام جراحی از داخل دهان، خط برش در صورت دیده نمی شود.
•  برای جوش خوردن استخوان بعد از جراحی، دهان با سیم و یا با پیچ و پلاک های خاصی بسته می شود.
•  جوش خوردن استخوان عموماً 2ماه طول می کشد.

مراقبت های پس از جراحی

• مراقبت و پیشگیری از وارد آمدن ضربه به فک (باعث جابه جایی استخوان ها و یا ابزار نگهدارنده فک شود.)
• پرهیز از مسافرت های طولانی
• استفاده از کمربند ایمنی هنگام استفاده از خودرو
• خودداری از ورزش های سنگین
• رعایت بهداشت دهان و دندان
• مسواک زدن و استفاده از دهانشویه ها از روز بعد از جراحی  
• برنامه غذایی در مدت بسته بودن دهان
• بعد از جراحی 2 هفته دهان با سیم بسته می شود و پس از آن سیم ها برداشته شده و دهان با کش بسته می گردد. در واقع در 2 هفته اول دهان مطلقاً باز نمی شود، که در این مدت باید از مایعات و غذاهای صاف شده (سوپ صاف شده) استفاده شود. بعد از برداشتن سیم و گذاشتن کش، بیمار می تواند برنامه غذایی خیلی نرمی داشته باشد(مانند سوپی که نیاز به جویدن زیاد ندارد).
• بعد از یک ماه، بیمار می تواند از غذاهای جویدنی استفاده کند. برنامه غذایی باید به گونه ای باشد که بیمار مواد مورد نیاز بدن را دریافت کند. بیمارانی که دهانشان باز می شود باید از غذاهای نرم استفاده کنند (غذاهایی مانند سوپ، پوره، نان نرم، برنج نرم و خورشت که نیاز به جویدن نداشته باشد). پس از سه تا چهار هفته می توان از برنامه غذایی عادی استفاده کرد.
•  

ارتودنسی بعد از جراحی

پس از جراحی، جهت تکمیل درمان نیاز به دستگاه های ارتودنسی می باشد. پس از جراحی عضلات به خاطر عادت قصد دارند به وضعیت قبلی برگردند و طبعاً کشش آنها می تواند فک را هم به وضعیت قبل از جراحی برگرداند، به همین علت به وسیله دستگاه های ارتودنسی با این کشش عضلات مقابله می شود که پس از 2 تا سه ماه دستگاه های ثابت از داخل دهان برداشته شده و پلاک های متحرک برای تثبیت وضعیت دندان ها در مرحله نگهدارنده به بیمار داده می شود.

جراحی های مکمل

پس از جراحی فک، گاهی اوقات نیاز به جراحی بینی و یا گونه ها جهت ایجاد تناسب در اعضای صورت می باشد. گاهی اوقات چانه بیمار کوچک بوده و احتیاج به عمل دارد. این جراحی 2 نوع می باشد، یکی استفاده از پروتز و دیگری بریدن استخوان چانه و تغییر موقعیت آن- روش دوم روش علمی تر و بهتری است چون پروتزهای ناحیه چانه بعد از مدتی به دلیل فشار شدید عضلات این ناحیه، جابه جا می شود ولی بریدن استخوان چانه نتیجه زیباتر و قابل پیش بینی تری دارد.

دکتر «شیلا شهسواری پور» متخصص جراحی دهان،فک و صورت و عضو هیأت علمی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز