سلامت دهان تنها به سالم بودن دندان‌ها محدود نمی‌شود. لثه و سایر بافت‌های نگهدارنده دندان نیز نقش اساسی در حفظ دندان‌های طبیعی و کیفیت زندگی افراد دارند. رشته پریودانتیکس یکی از تخصص‌های مهم دندانپزشکی است که به پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های لثه و بافت‌های اطراف دندان و ایمپلنت می‌پردازد.

به گزارش روابط عمومی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، دکتر «علیرضا رنجبران» عضو هیات علمی گروه آموزشی پریودانتیکس دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به اهمیت سلامت لثه در سلامت دهان و حفظ دندان‌های طبیعی بیان کرد: وقتی درباره سلامت دهان صحبت می‌کنیم، نباید تنها به پوسیدگی دندان‌ها توجه داشته باشیم. دندان برای آنکه بتواند در طول سال‌های زندگی در دهان باقی بماند، به مجموعه‌ای از بافت‌های نگهدارنده شامل لثه، استخوان و سایر بافت‌های اطراف خود نیاز دارد. سلامت این مجموعه، موضوع اصلی علم پریودانتیکس است.

دکتر رنجبران در خصوص علل و چگونگی ایجاد بیماری های لثه عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین عوامل شروع بیماری‌های لثه، تجمع پلاک میکروبی یا بیوفیلم دندانی در اطراف دندان‌ها و خط لثه است. اگر این لایه به‌طور منظم و صحیح از سطح دندان‌ها و اطراف لثه پاک نشود، می‌تواند موجب ایجاد التهاب در بافت لثه شود. سازمان جهانی بهداشت نیز بهداشت ناکافی دهان و مصرف دخانیات را از عوامل خطر مهم بیماری‌های پریودنتال معرفی می‌کند.

او گفت: در مراحل اولیه، التهاب لثه یا ژنژیویت ممکن است با قرمزی، تورم و خونریزی لثه همراه باشد. در صورت تداوم عوامل ایجادکننده و در افراد مستعد، بیماری می‌تواند به پریودنتیت پیشرفت کند؛ در این شرایط بافت‌های نگهدارنده دندان و استخوان اطراف آن تحت تأثیر قرار می‌گیرند و در مراحل پیشرفته ممکن است دندان‌ها دچار افزایش حرکت و حتی از دست رفتن شوند.

دکتر رنجبران افزود: نکته مهم این است که همه افراد مبتلا به بیماری لثه الزاماً درد ندارند. گاهی بیماری برای مدت طولانی بدون درد قابل توجه پیشرفت می‌کند. بنابراین نبود درد، به‌تنهایی نشانه سلامت لثه نیست.

این عضو هیات علمی دانشگاه گفت: یکی از شایع‌ترین علائم بیماری‌های لثه، خونریزی هنگام مسواک زدن یا تمیز کردن بین دندان‌ها است. قرمزی یا تورم لثه، خونریزی مکرر لثه، بوی نامطبوع یا مداوم دهان، عقب‌رفتگی لثه و نمایان شدن بخشی از ریشه دندان، حساسیت دندان‌ها، به‌ویژه در ناحیه ریشه، تغییر موقعیت دندان‌ها، ایجاد فاصله جدید بین دندان‌ها، احساس لق شدن دندان، تغییر نحوه قرار گرفتن دندان‌ها روی یکدیگر، تجمع جرم و پلاک در اطراف دندان‌ها از نشانه های دیگری است که می‌توانند نشان‌دهنده وجود بیماری لثه باشند. وجود هر یک از این علائم لزوماً به معنای ابتلا به پریودنتیت نیست، اما می‌تواند ضرورت معاینه توسط دندانپزشک را مطرح کند.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا بیماری لثه فقط مربوط به دهان است، افزود: در سال‌های اخیر، توجه زیادی به ارتباط میان سلامت دهان و سلامت عمومی بدن شده است. شواهد علمی نشان می‌دهد که بیماری‌های پریودنتال، به‌ویژه پریودنتیت، با برخی بیماری‌ها و شرایط سیستمیک ارتباط دارند. یکی از شناخته‌شده‌ترین این ارتباط‌ها، رابطه میان دیابت و بیماری پریودنتال است. دیابت می‌تواند خطر و شدت بیماری پریودنتال را افزایش دهد و از سوی دیگر، التهاب پریودنتال نیز می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر کند.

دکتر رنجبران در این زمینه توضیح داد: باید در بیان ارتباط میان بیماری لثه و بیماری‌های عمومی دقت کنیم. وجود ارتباط آماری یا زیستی میان دو بیماری الزاماً به معنای آن نیست که یکی مستقیماً علت ایجاد دیگری است. با این حال، امروزه سلامت دهان بخشی از سلامت عمومی فرد در نظر گرفته می‌شود و در بیماران مبتلا به بیماری‌های سیستمیک، توجه به سلامت پریودنتال اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

او اضافه کرد: اگرچه رعایت بهداشت دهان برای همه افراد اهمیت دارد، اما برخی عوامل می‌توانند خطر ابتلا یا شدت بیماری‌های پریودنتال را افزایش دهند. مصرف دخانیات، دیابت، بهداشت ناکافی دهان، سابقه بیماری پریودنتال، برخی عوامل ژنتیکی و شرایطی که پاسخ ایمنی بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند ، از مهم‌ترین عوامل خطر به شمار می روند. همچنین برخی شرایط زندگی و داروها می‌توانند بر وضعیت لثه اثرگذار باشند. به همین دلیل ارزیابی وضعیت هر بیمار باید به‌صورت فردی انجام شود.

دکتر رنجبران گفت: خونریزی لثه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و شدت بیماری تنها بر اساس یک علامت مشخص نمی‌شود. متخصص پریودانتیکس برای تشخیص بیماری، وضعیت لثه، میزان التهاب، عمق پاکت‌های پریودنتال، سطح اتصال لثه، وضعیت استخوان اطراف دندان و سایر عوامل خطر را بررسی می‌کند و در صورت نیاز از تصاویر رادیوگرافی یا سایر روش‌های تشخیصی کمک می‌گیرد. بنابراین خوددرمانی یا تشخیص بیماری تنها بر اساس علائم ظاهری توصیه نمی‌شود.

وی با اشاره بر نقش بیمار در حفظ سلامت لثه بیان کرد: بخش مهمی از سلامت پریودنتال به رفتارهای روزمره فرد وابسته است. حذف منظم پلاک میکروبی، رعایت بهداشت بین دندان‌ها، استفاده صحیح از مسواک و خمیردندان مناسب و پرهیز از مصرف دخانیات از اقدامات مهم در حفظ سلامت دهان هستند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر رویکرد پیشگیرانه و مراقبت منظم از سلامت دهان تأکید دارد. هیچ درمان تخصصی نمی‌تواند جایگزین مراقبت روزانه بیمار شود. درمان موفق بیماری لثه زمانی پایدار می‌ماند که بیمار نیز در کنترل پلاک، رعایت بهداشت دهان، اصلاح عوامل خطر و مراجعه برای جلسات نگهداری همکاری داشته باشد.

او تاکید کرد: حفظ دندان‌های طبیعی تا حد امکان یکی از مهم‌ترین اهداف دندانپزشکی مدرن است و سلامت بافت‌های نگهدارنده دندان در این مسیر اهمیت اساسی دارد. بیماری‌های لثه در بسیاری از موارد قابل پیشگیری و در مراحل اولیه قابل کنترل هستند. بنابراین بهتر است به جای اینکه منتظر درد، لق شدن دندان یا علائم شدید بمانیم، سلامت لثه را از سال‌های ابتدایی زندگی جدی بگیریم.